Rok 1921 to dla Polski data rozegrania pierwszych ukończonych Mistrzostw Polski "w footballu" – jak określiliby to współcześni. Zainaugurowane rok wcześniej rozgrywki nie zostały doprowadzone nawet do połowy z uwagi na trwającą wojnę polsko-bolszewicką. Wówczas to spośród pięciu regionalnych grup eliminacyjnych, które miały wyłonić pięciu finałowych rywali, w dwóch okręgach (poznański, lwowski) rozgrywek nie dokończono a w dwóch kolejnych – nawet ich nie rozpoczęto (łódzki, warszawski). Jedynym okręgiem, w którym rozgrywki te udało się przeprowadzić od początku do końca był okręg krakowski, w którym zwyciężyła Cracovia.

Pasy były również pierwszym triumfatorem meczu oficjalnych rozgrywek na ziemiach polskich: 18 kwietnia w spotkaniu krakowskiej klasy B Cracovia II pokonała Wawel Kraków 3:1, natomiast tydzień później w pierwszym meczu klasy A pierwsza drużyna Biało-Czerwonych rozgromiła Jutrzenkę 8:0. A zatem choć formalnie krakowianie zameldowali się w finałowej rywalizacji, okazało się, że nie ma komu stanąć z nimi w szranki.

Pomimo organizacyjnego niepowodzenia przy próbie z roku 1920 koncepcja rozgrywek w roku kolejnym nie zmieniła się ani na jotę. Tym razem, choć polityczne zawirowania i spory graniczne wciąż jeszcze nie były rozwiązane, udało się jednak bez przeszkód przeprowadzić rozgrywki okręgowe, a następnie – po raz pierwszy w historii niepodległej Polski – wyłonić klub, który uzyska tytuł krajowego Mistrza.

Warto zdać sobie sprawę, że w innych krajach mistrzostwa kraju w piłce nożnej miały już w tym momencie naprawdę długą tradycję. W niektórych miejscach oczywiście dłuższą: pierwszy tytuł krajowego mistrza rozgrywek futbolowych przyznano w Anglii jeszcze w XIX wieku – w roku 1889 (a ściślej: w sezonie 1888/89) został nim zespół Preston North End. W Anglii piłkarski szał rozpoczął się jednak znacznie wcześniej, bo przecież pierwszy angielski klub – Sheffield FC – powstał w roku 1857. Stąd też gdy trzydzieści lat później Anglicy zdecydowali się na rozgrywki o tytuł mistrzowski bez zbędnej zwłoki od razu stworzyli ligę.

W Polsce sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. Pierwsze kluby na ziemiach polskich – a raczej polskie kluby zakładane na ziemiach, które zostały później włączone w ramy II Rzeczpospolitej – powstawać zaczęły dopiero w początkach XX wieku.

Palmę pierwszeństwa dzierżył tu Lwów, w którym w roku 1903 Polacy założyli dwa kluby: Lechię, a kilka dni później: Sławę (po dwóch latach Sława zmieniła nazwę na Czarnych i właśnie pod nazwą „Czarni” klub ten jest powszechnie kojarzony). W roku 1904 lwowskie portfolio piłkarskie poszerzyła także Pogoń, która ostatecznie stała się klubem najmocniejszym z całej trójki.

W drugim szeregu za Lwowem stał Kraków, gdzie „piłkarska bomba” wybuchła dopiero w roku 1906. Ale w roku 1920, czy 1921 poza Krakowem i Lwowem na południowym-wschodzie, poza innymi znaczącymi ośrodkami na północy i zachodzie, takimi jak Poznań, stołeczna Warszawa, czy Łódź duża część zjednoczonego po ponad stu latach zaborów kraju stanowiła wciąż piłkarską pustynię, lub też nie została jeszcze w żaden sposób włączona w świeżo utworzone struktury futbolowe Polskiego Związku Piłki Nożnej. Ziemie sporne z Niemcami, czyli Śląsk, a także ogromne połacie kresów wschodnich od Wilna, aż po Łuck trafiały ostatecznie w granice Polski dopiero na przestrzeni lat 1921-22, a zatem wydaje się zrozumiałe, że wiosną 1921 roku nie sposób było organizować na ich terenie jakichkolwiek rozgrywek piłkarskich.

Gdy mówimy więc o eliminacjach okręgowych warto mieć zatem świadomość, że okręgi te pokrywały swym zasięgiem jedynie około połowy niesformalizowanego jeszcze do końca pod względem międzynarodowych traktatów terytorium Polski. Tereny przydzielone poszczególnym okręgom były zresztą znakomitym odzwierciedleniem dynamicznej sytuacji na frontach i w rokowaniach pokojowych. Widać to na przykładzie okręgu Poznańskiego, który: na południu zaczynał się w Kępnie, na zachodzie w Wolsztynie, Nowym Tomyślu i Międzychodzie, na północy obejmował swym terytorium wybrzeże aż po sam Hel, a na wschodzie „wcinał się” pomiędzy okręg warszawski, a... Prusy Wschodnie – kończył się w Działdowie, czyli aż pod Mławą.

W tej sytuacji mistrzostwa Polski dla walczącego wciąż o swój byt kraju stanowiły coś więcej, niż tylko sportową rywalizację. A ta połowa kraju, która brała w nich udział była niezwykle istotną połową także dla całej reszty. Stąd też można z łatwością zrozumieć, dlaczego ten pierwszy, historyczny triumf przysporzył Cracovii tak wielkiej sympatii w całej Polsce.

Z okazji zbliżającej się setnej rocznicy zdobycia przez Cracovię pierwszego w historii Mistrzostwa Polski w najbliższych tygodniach przybliżymy w odcinkach na Terazpasy.pl te wspaniałe chwile Pasów, przypominając również legendarnych piłkarzy tamtego czasu.

Ciąg dalszy nastąpi...

Paweł Mazur „depesz”