Pierwsza Kompania Kadrowa, utworzona z inicjatywy Józefa Piłsudskiego, była zalążkiem Legionów Polskich. Jej wymarsz miał rozpocząć walkę o odbudowę niepodległego państwa polskiego. Strzelcy przekroczyli granicę zaboru rosyjskiego w Michałowicach, rozpoczynając marsz, który przeszedł do historii jako symbol początku polskiej drogi do odzyskania niepodległości.

Plan wywołania powstania przeciwko Rosji nie został zrealizowany w zakładanej formie, ale wydarzenie z 6 sierpnia 1914 roku na trwałe zapisało się w historii Polski. Dla kolejnych pokoleń stało się symbolem początku zbrojnej walki o odzyskanie niepodległości.

Nieprzypadkowo w Pierwszej Kompanii Kadrowej znalazło się tak wiele osób związanych z Cracovią. Klub założony w 1906 roku od początku był nie tylko miejscem sportowej rywalizacji, ale także środowiskiem skupiającym młodych krakowian zaangażowanych w życie społeczne i sprawy narodowe.

Wielu zawodników oraz osób związanych z „Pasami” należało przed I wojną światową do organizacji strzeleckich tworzonych z inicjatywy Józefa Piłsudskiego. Gdy rozpoczęła się wojna, wielu z nich zamieniła sportowe stroje na mundury i włączyła się w działalność niepodległościową.

Wśród 17 osób związanych z Cracovią, które znalazły się w szeregach Pierwszej Kompanii Kadrowej, byli m.in. Józef Lustgarten i Stanisław Mielech – piłkarze „Pasów”, którzy zapisali się nie tylko w historii klubu, ale także w dziejach polskiego sportu.

Józef Lustgarten był jednym z pierwszych zawodników Cracovii – przypisuje mu się pomysł nadania klubowi nazwy „Cracovia”. Po zakończeniu kariery działał na rzecz rozwoju polskiego sportu w PZPN, był sędzią międzynarodowym. Jego losy po II wojnie światowej były dramatyczne. W 1939 roku został aresztowany we Lwowie przez NKWD, a następnie zesłany do sowieckich łagrów, gdzie spędził 17 lat. Do Polski powrócił dopiero w 1956 roku.

Stanisław Mielech połączył sportową działalność ze służbą wojskową. Jako żołnierz Legionów Polskich w 1916 roku współtworzył legionową drużynę piłkarską, która stała się początkiem późniejszej Legii Warszawa. Był zawodnikiem tego zespołu, jego kapitanem, trenerem i działaczem, a także pomysłodawcą nazwy warszawskiego klubu.

Legionowe środowisko Cracovii było jednak znacznie liczniejsze niż grupa osób związanych bezpośrednio z wymarszem Pierwszej Kompanii Kadrowej. W kolejnych latach w Legionach Polskich służyło wielu następnych zawodników i działaczy „Pasów”. Wśród nich byli m.in. Franciszek Boczarski, Antoni Poznański, Andrzej Przeworski, Stanisław Wykręt i Adam Kogut.

Tak znaczna obecność ludzi związanych z Cracovią w Pierwszej Kompanii Kadrowej i Legionach Polskich pokazuje, że biało-czerwone „Pasy” od początku istnienia były nie tylko miejscem sportowej rywalizacji, ale także środowiskiem skupiającym młodych ludzi zaangażowanych społecznie i patriotycznie, gotowych włączyć się w walkę o odzyskanie przez Polskę niepodległości.

Stanisław Malec „Crac”